X
تبلیغات
رایتل
سه‌شنبه 23 مهر 1387 ساعت 17:23

اگرچه در حال حاضر در مورد مرز ژوراسیک و کرتاسه اتفاق نظر جهانی وجود ندارد، ولی با استناد به جدول زمانی تهیه شده توسط اتحادیة بینالمللی علوم زمین IUGS ، حد ژوراسیک – کرتاسه در مرز دو آشکوب تیتونین (در زیر) و آشکوب بریازین (در بالا) است.

به باور عموم، در ایران، مرز ژوراسیک و کرتاسه با رویداد کوهزایی سیمرین پسین مشخص میشود. ولی یافتههای زمینشناسی جدید بیانگر آن است که در بیشتر نواحی ایران، گذر از آشکوب تیتونین (ژوراسیک) به آشکوب بریازین (کرتاسه) با آرامش نسبی زمینساختی و پیوستگی رسوبگذاری بوده است و حتی در پارهای نقاط، سنگهای رسوبی پلاژیک در این مرز نشانگر بیشینة ژرفای حوضه در مرز ژوراسیک به کرتاسه است.

در « پهنة زاگرس »، به جز حوالی شیراز که رسوبگذاری کربناتی از منشأ دریایی به نسبت عمیق، بدون ایست رسوبی، از اواخر ژوراسیک (سازند سورمه) تا آغاز کرتاسه (سازند فهلیان) تداوم داشته، در دیگر نواحی زاگرس، در اواخر ژوراسیک وجود یک مرحلة خروج از آب، در مرز ژوراسیک - کرتاسه، قطعی است.در « گسترة ایران مرکزی »، مرز ژوراسیک – کرتاسه در همه جا یکسان نیست. در اصفهان، کاشان، اردکان، خرانق و یزد، ردیفهای آواری پیشرونده و کربناتهای اوربیتولیندار کرتاسة پایینی با ردیفهای شیلی، ماسهسنگی گروه شمشک (تریاس بالایی – ژوراسیک میانی) ارتباط دگرشیب دارند. به همین دلیل، دو نتیجة اشتباه گرفته شده است.

1-رویداد سیمرین پسین در ایران مرکزی از نوع کوهزا است.

2-در ایران مرکزی همبری سنگهای ژوراسیک و کرتاسه دگر شیب است.

ولـی، شواهـد گـوناگـون نشان میدهـــد که دگــرشیبی یـاد شده بین سنگهــای « ژوراسیک میانی » و کرتاسة پایینی است و تاکنون این دگرشیبی با سنگهای ژوراسیک بالا دیده نشده است. در ضمن، در تمام نقاط ایران مرکزی که ردیفهای ژوراسیک بالا وجود دارد، همبری نهشتههای ژوراسیک – کرتاسه همشیب و حتی گاهی گذر از ژوراسیک به کرتاسه پیوسته است. برای نمونه، به گزارش روتنر و همکاران (1968)، سن سنگآهکهای اسفندیار به ژوراسیک پایانی (آشکوب تیتونین) و حتی کرتاسة پیشین میرسد و یا، در شمال کرمان، سنگآهکهای پکتندار به سن مالم – نئوکومین دانسته شدهاند. در ضمن، در همین ناحیه (کرمان)، رسوبگذاری پیوستة مشابهی بین نهشتههای آواری سُرخرنگ سازند بیدو، رسوبهای حاوی گچ و پکتن با سنگآهکهای اوربیتولیندار وجود دارد (هوکریده و همکاران، 1962).تدریجی بودن رسوبگذاری از ژوراسیک به کرتاسه همچنان در نواحی بافق، باختر طبس (بزرگنیا ، 1964)، جنوب سبزوار (سیدامامی و همکاران، 1972)، ناحیة بیارجمند (نبوی و پرتوآذر، 1356)، ناحیة میامی شاهرود (حسینخانناظر، 1373) گزارش شده است.

در « پهنة کپهداغ »، در مرز ژوراسیک – کرتاسه، با پسروی دریا به سمت باختر، توالی سُرخرنگی به نام سازند شوریجه بر جای گذاشته شده است که از مرز افغانستان تا 80 کیلومتری خاور گنبدکاووس رخنمون دارند. رخسارة سنگی آواریهای یاد شده، آشکارا به یک کاهش ژرفا ولی بدون هرگونه چینخوردگی اشاره دارد. با وجود این، در باختر کپهداغ، سازند شوریجه دیده نمیشود و در نواحی گنبدکاووس، رسوبگذاری از ژوراسیک پسین به کرتاسة پیشین پیوسته است (افشارحرب، 1373).

در « کوههای البرز »، چگونگی مرز ژوراسیک – کرتاسه در البرز شمالی و البرز جنوبی متفاوت دانسته شده است و باور همگان بر این است که در نقاط زیادی از البرز شمالی (تالش، رشت، چالوس، گرگان، ساری و ...)، مرز ژوراسیک – کرتاسه تدریجی است و با نهشتههای پلاژیک تیتونین – نئوکومین مشخص میشود. ولی در البرز جنوبی، یک ایست رسوبی مهم، شامل آشکوبهای تیتونین و نئوکومین، وجود دارد. سنگهای تیتونین و حتی تیتونین – نئوکومین موجود در پارهای از نقاط البرز جنوبی مانند ناحیة جام (علوی نایینی، 1972) و ناحیة فیروزکوه (کشانی، 1361) نشانگر آن است که اگرچه در البرز جنوبی سنگهای تیتونین – بریازین به گستردگی البرز شمالی نیست، ولی پیوسته بودن مرز ژوراسیک – کرتاسه حتمی است، به احتمال، دورههای فرسایشی بیش از بارمین در البرز جنوبی عملکرد شدیدتر داشته و باعث حذف ردیفهای نئوکومین و تیتونین شده است.

زون « سنندج - سیرجان »، از جمله گسترههایی است که به طور عموم گذر از ژوراسیک (آشکوب تیتونین) به کرتاسه (آشکوب بریازین) در آن تدریجی است و در بیشتر جاها با سنگآهکهای میکریتی دارای سنگوارة کالپیونلا و رادیولر متعلق به حوضههای ژرف، مشخص میشود. مناطق گلگهر، خبر، باغات (سبزهئی و همکاران، 1373)، نیریز (ریکو، 1974)، سبزواران (دیمیتریویج، 1973)، سُنقُر (اشراقی و جعفریان، 1374) بخشهایی از زون سنندج – سیرجان هستند که رسوبگذاری از ژوراسیک به کرتاسه، پیوسته گزارش شده است.

مرور مرز ژوراسیک – کرتاسه در ایران، بیانگر آن است که در بخشهای وسیعی از البرز، ایران مرکزی، کپهداغ، سنندج – سیرجان و زاگرس، رسوبگذاری در مرز این دو سیستم پیوسته بوده و ناپیوستگی رسوبی ناشی از رویداد زمینساختی سیمرین پسین، پیش از بارمین صورت گرفته و مهم آن که این رخداد (سیمرین پسین) به طور عمده از نوع خشکیزا بوده و شواهد کوهزایی منسوب به آن (سیمرین پسین)، حاصل رخداد کهنتری است که در ژوراسیک میانی (سیمرین میانی) روی داده است.

del.icio.us  digg  newsvine  furl  Y!  smarking  segnalo