X
تبلیغات
رایتل
سه‌شنبه 23 مهر 1387 ساعت 17:30

مقدمه

سیستم ژوراسیک، به طول حدود 60 میلیون سال، نام خود را از کوههای ژورا در مرز فرانسه و سویس گرفته و شامل سه زیر سیستم ژوراسیک پایینی (لیاس)، ژوراسیک میانی (دوگر) و ژوراسیک بالایی (مالم) است. سنگهای لیاس و اوایل دوگر ایران، پیوند نزدیکی با نهشتههای تریاس بالا دارند. از سوی دیگر، سنگهای ژوراسیک بالای ایران نیز به نوعی با نهشتههای کرتاسة آغازی در ارتباط است.بررسیهای دیرینه جغرافیای ژوراسیک ایران، گویای این است که در این زمان، سرزمین ایران شامل دو گسترة مستقل بوده که در امتداد محل تقریبی راندگی اصلی زاگرس از یکدیگر جدا بودهاند.

 نوع سنگها و زیستواران این دو گستره تفاوت آشکار دارد و لذا بررسی ژوراسیک ایران در دو صفحة ایران (البرز، ایران مرکزی، کپهداغ) و صفحة زاگرس، میتواند بیانگر ویژگیهای چینهشناسی این سیستم باشد. بخشی از سنگهای ژوراسیک ایران خاستگاه ماگمایی دارد. سنگهای آتشفشانی ژوراسیک جایگاه چینهشناسی ثابتی ندارد و به نظر میرسد که بسیاری از گدازههای آتشفشانی منسوب به ژوراسیک، در واقع سن تریاس پسین دارند. برخی از تودههای نفوذی ایران مانند گرانیتهای شیرکوه یزد، آیرکان انارک، کلاه قاضی اصفهان، شاهکوه لوت و ... به سن ژوراسیک بالا دانسته شدهاند ولی به تقریب در همه جا، این نفوذیها تنها در سنگهای ژوراسیک پایینی – میانی تزریق شدهاند و تاکنون نفوذ آنها در سنگهای ژوراسیک بالا گزارش نشده است.

جدا از جایگاه چینهشناسی، دادههای پرتوسنجی نیز نشانگر سن ژوراسیک میانی است و نه ژوراسیک پسین.در پارهای نقاط، به ویژه در زون سنندج – سیرجان و بلوک لوت، سنگهای ژوراسیک در رخسارة شیست سبز و به ندرت آمفیبولیت دگرگون شدهاند. به طور عموم، فرآیند دگرگونی به سن ژوراسیک پسین و نتیجة رخداد سیمرین پسین دانسته شده، ولی دادههای گوناگون، مانند محدود بودن پدیدة دگرگونی به سنگهای ژوراسیک پایینی – میانی، پوشیده شدن این دگرگونیها با ردیفهای نادگرگونی ژوراسیک بالا و ...، بیشتر بر زمان ژوراسیک میانی و عملکرد سیمرین میانی تأکید دارد.

سنگهای ژوراسیک ایران دارای ذخایر غنی زغالسنگ، هیدروکربن و نشانههایی از بوکسیت ولاتریت است در ضمن بخشی از سنگهای این زمان، در صنایع ساختمانی و سیمان کاربرد دارند.تأثیر دو رویداد زمینساختی بر حوضههای رسوبی ژوراسیک ایران درخور توجه است. به نخستین رویداد که تاکنون ناشناخته بوده و در اواسط دوگر (باژوسین – باتونین) روی داده، سیمرین میانی نام داده شده است. پیامد تحولات زمینساختی این رویداد، چینخوردگی، ماگماتیسم و دگرگونی است و به نوعی میتوان آن را کوهزایی دانست که اثرات آن به ویژه در زون سنندج – سیرجان و بلوک لوت بیشترین مقدار است. دومین رویداد زمینساختی ژوراسیک ایران، رویداد سیمرین پسین است. اگرچه زمان این رویداد را مرز ژوراسیک – کرتاسه و آن را نوعی کوهزایی همراه با چینخوردگی ماگماتیسم دانستهاند، ولی با تکیه بر دادههای زمینشناسی جدید ژوراسیک ایران، میتوان گفت که بر خلاف باور عموم این رویداد نه در مرز ژوراسیک – کرتاسه، که در زمان کرتاسة پیشین (پیش از بارمین) رخ داده است. در ضمن، این رویداد ماهیت خشکیزا داشته و بسیاری از تحولات زمینساختی منسوب به زمان ژوراسیک پسین و رویداد سیمرین پسین، در واقع حاصل چینخوردگی و ماگمازایی سیمرین میانی است که تاکنون ناشناخته بوده است. جدا از دو رخداد گفته شده در سنگهای ژوراسیک بالای ایران شواهدی از یک ناپیوستگی رسوبی وجود دارد که به آن رخداد طبسین گفته شده است.

del.icio.us  digg  newsvine  furl  Y!  smarking  segnalo