X
تبلیغات
رایتل
چهارشنبه 8 آبان 1387 ساعت 13:26

رخدادهای زمینساختی قابل قیاس با فاز آتیکان سبب شده تا از فرسایش شدید بلندیها، حجم درخور توجهی نهشتة کنگلومرایی تشکیل و به طور همشیب و گاه دگرشیب، سازندهای قدیمیتر را بپوشاند. در این نهشتههای قارهای – رودخانهای، فسیل کمیاب است ولی به دلایل گوناگون از جمله داشتن پیوند تدریجی با سازند سُرخ بالایی، چینخوردگی قابل توجه و برخی نشانههای جانوری و گیاهی، به سن پلیوسن دانسته شدهاند. جدا از رسوبات کنگلومرایی در برخی نقاط ایران مرکزی به ویژه آذربایجان، تکاب، باختر بلوک لوت، نهشتههای پلیوسن از نوع کربناتو یا دیگر رسوبات دریاچهای است. افزون بر سنگهای رسوبی، بخشی از سنگهای پلیوسن ایران مرکزی خاستگاه ماگمایی دارند که به صورتهای نفوذی، روانهای و یا آذرآواری به ویژه در کمان ماگمایی ارومیه – بزمان، بلوک لوت و شمال آذربایجان دیده میشوند.

رخسارة قارهای پلیوسن: بیشتر نهشتههای کنگلومرایی هستند که با سازند هزاردره (البرز) و یا سازند بختیاری (زاگرس) قابل قیاسمیباشند. برای مثال، در شمال میمة اصفهان، کنگلومرای چینخوردهای وجود دارد که به حالت پیشرونده و دگرشیب، سنگهای کهن را پوشانده است. اشتوکلین (1953) این کنگلومرا را به سن پلیوسن میداند و با سازند بختیاری مقایسه میکند. دیمیتریویچ (1973) تهنشستهای منسوب به پلیوسن گسترههای واقع بین انار و سبزواران را به سه واحد تقسیم کردهکه هر کدام توسط دگرشیبی از دیگری جدا شدهاند. حالت پیشرونده و دگرشیبیهای درون سازندی این ناحیه، به حرکتهای قائم زمان پلیوسن اشاره دارد.

در شمال و باختر کبودرآهنگ همدان، ردیفهای پلیوسن با 150 متر ضخامت بیشتر از رس سُرخ – زرد با درون لایههایی از آهکهای دارای شکمپایان آب شیرین است. به سمت حاشیة حوضه، طبقات رُسی تبدیل به کنگلومرا شده و با دگرشیبی بر روی رسوبات قدیمیتر قرار دارد (بلورچی 1979). در منطقة قم، سنگهای پلیوسن تفاوت محسوسی با دیگر نقاط دارند. امامی (1981) این سنگها را به سه واحد آتشفشانی – نیمهآتشفشانی، آتشفشانی - رسوبی و آواری (بیشتر کنگلومرا) تقسیم کردهاست. بنابراین در اینجا سنگهای آذرین نقش بیشتری در تشکیل سنگهای پلیوسن دارند.

رخسارههای دریاچهای پلیوسن: رخسارههای دریاچة پلیوسن را به ویژه در اطراف تبریز و اردبیل میتوان دید. در ضمن نهشتههای رُسی – سیلتی باختر بلوک لوت (سازند لوت) نوعی نهشتههای دریاچهای پلیوسن هستند.در آذربایجان، نهشتههای دریاچهای به داشتن دیاتومه، ماهی، لیگنیت و استخوان مهرهداران شاخص هستند. لایههای لیگنیتدار پلیوسن را میتوان در پیرامون روستای باغمیشة تبریز دید که با سنگآهک مارنی حاوی Planorbis آغاز میشود ولی بخش بیشتر آن رُس‏های زردرنگی با لایههای نازک ژیپس است. در این نهشتهها، دو لایه لیگنیت، به ضخامت 15 متر وجود دارد. این نهشتهها به طور تدریجی توسط لایههای ماهیدار پوشیده شدهاند. با توجه به پیدا شدن دندان فیل از نوع Hipparien، ریبن (1935)، سن این نهشتهها را پونسین یا پلیوسن میداند. اگرچه به باور عموم، سازند مراغه به سن پلیوسن است ولی مطالعات تا دوکامی (1977)، به روش مغناطیس دیرینه و رد شکافت Fission – track دلالت بر زمان تورتونین (میوسن بالا) دارد.در جنوب اردبیل، اطراف مراغه، خاور دریاچة ارومیه به ویژه دامنة شمالی کوه سهند (ممقان، خاور تبریز) نهشتههای روشن رنگی از رسهای دریاچهای و خاکسترهای آتشفشانی مربوط به فازهای انفجاری آتشفشان سهند وجود دارد که به داشتن دیاتومیت و فسیل ماهی شاخص هستند.

 به باور درویشزاده (1370) تهنشستهای موردنظر، لاهارهای آتشفشان سهند هستند که پس از فرسایش و حمل دوباره، در حوضههای دریاچهای نهشته شدهاند.

ردیفهای دیاتومیتدار، از تناوب توف، مارن، توف ماسهای سبزرنگ و لایههایی از پامیس تشکیل شدهکه به طرف کوه سهند افزایش مییابد. ضخامت لایههای دیاتومیتدار متفاوت است و در خاور تبریز (آقیوقوش) به 30 متر میرسد. اگرچه تهنشست‏هــای دیاتومیتدار تبــریــز به سن پلیوسن شهرت دارند، ولــی Yush Seoiverstor دیاتومهای موجود را به سن پلیستوسن و معادل آپشرون میانی میداند، در حالی که سجادی (1367) سن میوسن – پلیستوسن را پیشنهاد میکند ولی سن پلیستوسن را بیشتر باور دارد.در اطراف مراغه، نهشتههای ستبری (500 – 600 متر) از تناوب ماسهسنگ، گلسنگ با درون لایههای خاکستری آتشفشانی و پومیس وجود دارد که کوه سهند را احاطه کرده تا نزدیکی تبریز، مراغه، میاندوآب و میانه گسترش دارند. به این تهنشستها، «سازند مراغه» نام داده شده است.

وجود هشت افق جداگانه از استخوان سنگ شدة مهرهداران در بخش پایینی سازند مراغه، سبب شده تا گاه از این نهشتهها با عنوان لایههای استخواندار Bon Beds یاد شود. گفتنی است که تجمع استخوانها به گونهای است که تصور میشود بر جای نیستند و فاصلة کوتاهی را توسط رودها طی کردهاند. به همین دلیل رحیمزاده (1373) محیط رسوبی سازند مراغه را مجموعهای از محیطهای رسوبی دریاچهای، استپی و رودخانهای میداند که به تناوب تکرار شده است.

del.icio.us  digg  newsvine  furl  Y!  smarking  segnalo